Branże narażone na wysoką fluktuację kadr
Fluktuacja personelu ? definicja
Fluktuacja to termin oznaczający zmienność, płynność, niestałość. W odniesieniu do kadr rozumiany jest jako proces odchodzenia, przychodzenia i wymiany personelu. Fluktuacja to proces, na który mają wpływ zarówno zwolnienia, jak i dobrowolne decyzje pracowników dotyczące odejścia z organizacji. Za podstawowy wskaźnik fluktuacji uznaje się stosunek ilości pracowników, którzy opuścili firmę, do ogółu zatrudnionych na przestrzeni danego okresu. W ten sposób można określić fluktuację w skali miesiąca, półrocza czy roku. Fluktuacja jest jednak zjawiskiem bardzo niejednorodnym. Aby zrozumieć jej istotę i znaczenie dla konkretnej organizacji, konieczne jest wykorzystanie dokładniejszych wskaźników. Przede wszystkim należy oddzielić rotację związaną z koniecznością redukcji etatów od dobrowolnych odejść personelu. W ramach dobrowolnych fluktuacji ważne jest poznanie powodu odejścia. Niekiedy są one niezależne od metod zarządzania w firmie, np. w sytuacji ciężkiej choroby bądź zmiany miejsca zamieszkania. Firmy stosują też porównania mające na celu wyodrębnienie grup ryzyka. Służą temu porównania fluktuacji między konkretnymi działami lub stanowiskami na poszczególnych szczeblach drabiny organizacyjnej firmy. Wiele firm oblicza też wskaźnik fluktuacji dla pracowników o krótkim stażu, ponieważ niejednokrotnie ich niestabilność jest najwyższa. W tym celu porównuje się liczbę pracowników odchodzących w pierwszym roku z liczbą wszystkich odejść w tym okresie. Dopiero poszerzone i rzetelne analizy pozwalają zrozumieć menedżerom, czy rotacja w ich firmie stanowi zagrożenie, jakie są jej przyczyny i które grupy pracowników należy objąć działaniami naprawczymi.Koszty związane z fluktuacją personelu
Wymiana pracownika, w szczególności pracownika wyspecjalizowanego i efektywnego, zawsze wiąże się ze stratami dla przedsiębiorstwa. Koszty związane z utratą personelu można podzielić na:- koszty administracyjne związane z odejściem pracownika (w tym koszty odpraw);
- koszty związane z nowym procesem rekrutacji: dystrybucja informacji o naborze i selekcja kandydatów;
- koszty związane z obniżoną efektywnością pracy w zespole przed wyborem nowego pracownika. Zjawisko to odnosi się po pierwsze do okresu, w którym dotychczasowy pracownik decyduje się na odejście z firmy, a w związku z tym zaczyna wykonywać swoje obowiązki z mniejszym zaangażowaniem. Dotyczy także okresu wakatu na stanowisku, w trakcie którego obowiązki byłego pracownika zostają przydzielone innym członkom zespołu;
- koszty adaptacji nowego pracownika i obniżona efektywność pracy zespołu w pierwszych miesiącach jego pracy: koszty związane z niską wydajnością pracownika uczącego się, koszty szkoleń i nadzoru.
Fluktuacja wysoka, czyli jaka?
Jak już wspomniano, fluktuacja kadr to zjawisko naturalne, które dla firmy może okazać się korzystne. Generalnie za bezpieczny poziom fluktuacji uznaje się rotację personelu na poziomie 15%. Z kolei fluktuacja przekraczająca 25% to, zdaniem ekspertów, stan, który wymaga wprowadzenia działań naprawczych. Proporcje te należy jednak traktować dosyć elastycznie i nie stosować ich w sposób bezkrytyczny. Aby wyznaczyć poziom fluktuacji, który jest bezpieczny dla przedsiębiorstwa, należy bowiem wziąć pod uwagę szereg zmiennych, które mogą modyfikować natężenie tego zjawiska. Do najważniejszych czynników wpływających na natężenie fluktuacji należy zaliczyć aktualną sytuację na rynku pracy oraz specyfikę branży i cechy wykonywanej pracy. Sytuacja na rynku to zbiór czynników zewnętrznych, do których zalicza się koniunkturę i poziom bezrobocia oraz ilość dostępnych ofert pracy wystawianych przez konkurencyjne firmy z branży. Dobrym przykładem wpływu koniunktury na rotację personelu jest porównanie fluktuacji pracowników w 2007 i 2008 roku. Rok 2007 był czasem korzystnym dla pracowników. Dobra koniunktura sprawiała, że pojawiało się wiele nowych miejsc pracy, a pracodawcy mogli pozwolić sobie na kuszenie specjalistów wysokimi wynagrodzeniami. W tym okresie zdecydowanie wzrósł poziom fluktuacji dobrowolnej. Zgodnie z danymi nawet co piąty pracownik zdecydował się wówczas na zmianę miejsca pracy. Rok 2008 to z kolei początek światowego kryzysu i spowolnienia gospodarczego. W takiej sytuacji niewielu zatrudnionych decydowało się porzucić dotychczasowego pracodawcę. Przełożyło się to na drastyczny spadek fluktuacji związanej z decyzjami pracowników. Do grupy czynników wewnętrznych wpływających na rotację kadr zalicza się specyfikę obowiązków zawodowych, możliwości rozwoju i awansu czy poziom wynagrodzeń. Do zawodów najbardziej narażonych na wysoką fluktuację kadr należą te o niskich wynagrodzeniach i braku możliwości awansu. Zazwyczaj ich wykonywanie łączy się z niskim prestiżem i statusem socjoekonomicznym. Jest to grupa zawodów, do których wykonywania niepotrzebne są wysokie kwalifikacje czy wykształcenie kierunkowe, a obowiązki zawodowe są bardzo monotonne. Wpływa to na brak satysfakcji z pracy i zaangażowania w życie firmy. Branże, w których odnotowuje się wysoką rotację personelu, to także te, w których obowiązki zawodowe powodują silny stres i napięcie, a stawki są uzależnione przede wszystkim od wydajności pracownika. W takich zawodach osoby, które nie są w stanie utrzymywać stałych, wysokich wyników, szybko się wypalają i szukają kolejnego miejsca zatrudnienia. Wysoka rotacja personelu dotyka również branż, w których ilość pracy, a, co za tym idzie, miejsc zatrudnienia, jest sezonowa. Oczywiście płynność kadr w takich miejscach jest związana z zatrudnianiem dużej ilości pracowników tymczasowych. Choć wskaźnik fluktuacji w takich miejscach może wynosić nawet 80%, to jest on kontrolowany i sterowany przez pracodawców, czyli bezpieczny dla firmy. Ocena wysokości fluktuacji i niesionych przez nią zagrożeń powinna więc być oparta nie tylko na ogólnych wskaźnikach, ale i na porównaniu rotacji w danej firmie ze średnią dla branży oraz obecną sytuacją rynkową. Oczywiście to, czy pracownik odejdzie do konkurencji, jest związane nie tylko z obiektywnymi warunkami pracy i sytuacją na rynku, ale też z jego osobowością. Istnieje grupa osób, które ze względu na swój temperament czują potrzebę częstej zmiany pracy, by nie popaść w nudę i rutynę. Czynnik ten jest w niewielkim stopniu zależny od pracodawcy. Firmy mają również niewielki wpływ na fluktuację związaną z przejściem na emeryturę, chorobami czy przeprowadzkami. Jednak jako zjawiska losowe czynniki te nie powinny znacząco wpływać na wahania fluktuacji w ciągu kolejnych lat.Branże narażone na wysoką fluktuację kadr ? przykłady
Badania personelu sprzedażowego są najczęstsze wśród opracowań dotyczących branż o wysokiej rotacji personelu. Grupa ta jest jednak dość niejednorodna i należy ją podzielić co najmniej na dwie części. Do pierwszej zalicza się sprzedawców zatrudnionych w sklepach i supermarketach, w tym również personel pomocniczy tych obiektów, do którego należą kasjerzy czy szeregowi pracownicy magazynu. Druga grupa sprzedawców to osoby oferujący klientom produkty finansowe, usługi, telemarketerzy i przedstawiciele handlowi. Choć w obu grupach rotacja personelu jest wysoka, to inne mogą być jej przyczyny. Sprzedaż tradycyjna to praca związana z niewielkim prestiżem społecznym. Również wynagrodzenia tej grupy zawodowej są relatywnie niskie, a obowiązki należą do monotonnych, a przy tym obciążających fizycznie. Równocześnie sprzedawcom czy kasjerom nawet z kilkumiesięcznym stażem stosunkowo łatwo znaleźć zatrudnienie. Z powodu dużej ilości punktów handlowych i dużej rotacji pracodawcy stale poszukują nowego personelu. Umiejętności nabyte w jednym miejscu pracy są zazwyczaj wystarczające do objęcia stanowiska w nowej firmie, dzięki czemu sprzedawcy nie muszą martwić się o niespełnianie wymagań kwalifikacyjnych. Podsumowując, do najważniejszych przyczyn rotacji personelu sprzedażowego zalicza się:- stały kontakt z klientami powodujący stres i zmęczenie;
- obciążenia fizyczne związane z przenoszeniem towarów i niewygodną pozycją w trakcie pracy;
- niedogodne godziny pracy, w tym brak wolnych weekendów i części dni świątecznych;
- niskie płace i brak dodatkowych świadczeń socjalnych.
Zakończenie
Fluktuacje personelu są w dużym stopniu zależne od specyfiki branży, w jakiej działa firma. Dla pewnego typu działalności naturalna jest płynność personelu na poziomie 80%, podczas gdy dla innych nawet 20% fluktuacji w skali roku może być poważnym zagrożeniem. Ważne jest, aby pracodawca wiedział, jaki jest poziom płynności charakterystyczny dla jego branży. Tylko w ten sposób może rzetelnie ocenić jej natężenie i wdrożyć ewentualne procedury naprawcze.Dalton D. R., Todor W. D., Krackhardt D. M., Turnover Overstated: A Functional Taxonomy, ?Academy of Management Review? 1982, nr 2, s. 117-123.
Górska N., Osika K., Fluktuacja pracowników w 2008 [online]. Dostępne w Internecie:
http://www.egospodarka.pl/43715,Fluktuacja-pracownikow-w-2008r,1,39,1.html.
Jak analizować poziom fluktuacji pracowników? [online]. Dostępne w internecie:
http://hrmobilny.pl/artykuly-hr/jak-analizowac-poziom-fluktuacji-pracownikow.
Jak przeciwdziałać zbyt wysokiej fluktuacji kadr? [online]. Dostępne w Internecie:
http://hrstandard.pl/2011/08/16/jak-przeciwdzialac-zbyt-wysokiej-fluktuacji-kadr/.
Satava D., The A to Z of Keeping Staff, ? Journal of Accountancy ? 2003, nr 4, s. 67-70.
Tomaszewski C., Zarządzanie pracownikami w procesie zarządzania call center [online]. Dostępne w Internecie: http://kadry.nf.pl/Artykul/6281/Str_2/Zarzadzanie-pracownikami-w-procesie-zarzadzania-call-center/.
Zagadnienie fluktuacji kadr w handlu [online]. Dostępne w Internecie:
http://www.sbm-ekonomista.pl/doradztwo-w-handlu/?zagadnienie-fluktuacji-kadr-w-handlu,40.
Chcesz zmierzyć fluktuację w swojej firmie?
Biorąc udział w badaniu porównasz:
16 wskaźników
Fluktuacji kadr
9 wskaźników
Absencji
12 wskaźników
Efektywności pracy
6 wskaźników
Inwestycji w kapitał ludzki